دو وسيلهء بسيار با اهمّيّت درك و دريافت اولاد آدم عبارتست از عقل و دل . عقل براى تنظيم وسايل براى هدفهاى انتخاب شده و تنظيم و حكم در قوانين كمّى و كيفى و تطبيق كلَّيّات اثبات شده به موارد جزئى و شخصى . أمّا دل آن حقيقت مقدّس و با ارزشى است كه كارش دريافتهاى آرامش بخش و شهود حقّ و باطل و دستور به نيكى و نهى از بديها مىباشد . با اين هويّت و فعّاليّتى كه عقل و دل دارند نمىتوانند به شناخت صفات خداوندى موفّق شوند ، چه رسد به اين كه توانائى وصول به ذات اقدس ربوبى را بوسيله شناخت صفات داشته باشند . عقل و دل بالاخره هر اندازه هم كه با عظمت بوده و فعّاليّت آن دو هر قدر هم كه بزرگ و لطيف و ظريف بوده باشند از درك كنه صفات خداوندى كه صفت يا فعلى از آن ذات اقدس مىباشند ، ناتوانند ، زيرا بدانجهت كه ذات اقدس ربوبى به هيچ وجه قابل درك و دريافت عقول و دلهاى ما نيست ( 1 ) خود هويت صفات آن ذات نيز براى ما قابل درك نيست ، زيرا هويّت صفات از يك جهت مربوط به ذات خداوندى مىباشد كه فوق تعقّل و دريافتهاى قلبى ما مىباشد . آنچه كه براى ما امكانپذير است ، درك دو موضوع است : موضوع يكم - محصول و نمود وجودى صفات الهى است كه در عرصهء هستى مىبينيم ، مانند نظم و قانون و عظمتها و ملكوت اين جهان و غير ذلك . موضوع دوم - دريافت شهودى فروغى از خود آن صفات كه با تهذّب روحى و تخلَّق به اخلاق اللَّه امكانپذير مىباشد .

--> ( 1 ) . ممكن است گفته شود : اگر ذات و صفات اقدس ربوبى قابل دريافت نيست ، پس اين كه امير المؤمنين عليه السّلام مىفرمايد : لَمْ أَعْبُدْ رَبّاً لَمْ أَرَه ( من خداوندى را كه نديده‌ام نپرستيده‌ام ) چه معنا دارد پاسخ اين سؤال چنين است كه مقصود امير المؤمنين عليه السّلام فروغ جمال و جلال الهى است ، نه ذات اقدس و خود هويّت صفات او كه مربوط به ذات الهى مىباشند .